Babam Tapuyu Kardeşime Satmış Gibi Gösterdi: Muris Muvazaası Nedir?

Muris muvazaası ne demek?

"Muris", miras bırakan kişi demektir. "Muvazaa" ise kâğıt üzerinde bir şey yapıp gerçekte başka bir şey istemek demektir.

Tipik örnek şöyledir: Baba, evini oğluna tapuda satış olarak devreder. Ama oğul hiç para ödemez. Babanın asıl amacı, evi diğer çocuklarına kalmasın diye oğluna bedava vermektir.

Kanunda "muris muvazaası" adıyla ayrı bir madde yoktur. Kavram, mahkeme kararlarıyla gelişmiştir. Ancak kanun şunu açıkça söyler: Bir sözleşmede tarafların kullandığı kelimelere değil, gerçek ve ortak niyetlerine bakılır. Yani tapuda "satış" yazması, işlemin gerçekten satış olduğunu göstermez.

Tapu neden iptal edilebilir?

Taşınmaz devri, tapuda yapılan resmî bir işlemle geçerli olur. Muris muvazaasında iki sorun vardır:

• Görünen satış gerçek değildir, çünkü taraflar satış yapmayı istememiştir.
• Gerçekte istenen bağış ise tapuda bağış olarak yapılmamıştır.

Bu yüzden tapudaki kayıt, geçerli bir sebebe dayanmayan bir kayıt olarak değerlendirilebilir. Kanun, böyle bir kayıt yüzünden hakkı zarar gören kişiye tapunun düzeltilmesini dava etme imkânı tanır. Bu davaya uygulamada "tapu iptal ve tescil davası" denir.

Kimler, ne zaman dava açabilir?

Mirasçılar, mirası anne ya da babanın ölümüyle kazanır. Bu nedenle bu iddia kural olarak ölümden sonra, mirasçılar tarafından ileri sürülür. Anne ya da baba hayattayken durum farklıdır ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Kanunda bu dava için özel bir süre yazılı değildir. Ancak mahkemelerin süre konusundaki yaklaşımı somut olayda ayrıca kontrol edilmelidir. Zaman geçtikçe tanık bulmak ve kayıtlara ulaşmak da zorlaşabilir.

Tenkis davasından farkı ne?

İki dava sık karıştırılır.

• Muris muvazaası: "Bu satış gerçek değil, işlem geçersiz" denir. Tapunun düzeltilmesi istenir.
• Tenkis: İşlem geçerlidir. Ama anne ya da baba, kanunun bazı yakın mirasçılara ayırdığı asgari payı (saklı pay) aşacak kadar mal vermiştir. Bu durumda yalnızca aşan kısmın geri alınması istenir.

Tenkis davası kanunda belirli sürelere bağlıdır. Bu nedenle tapuda açıkça "bağış" yazan devirlerde genellikle tenkis yolu konuşulur. Hangi yolun uygun olduğu, işlemin türüne ve delillere göre belirlenir.

Muvazaa nasıl ispatlanır?

Bu tür işlemler gizli yapıldığı için çoğu zaman tek bir belgeyle ispat edilemez. Mahkeme olayın bütününe bakar. Uygulamada şu sorular önemlidir:

• Tapuda yazan fiyat, evin o günkü gerçek değerine yakın mı?
• Alan kişinin o tarihte bu parayı ödeyecek gücü var mıydı?
• Paranın ödendiğini gösteren bir banka kaydı var mı?
• Anne ya da babanın satış yapmak için makul bir sebebi var mıydı (borç, bakım ihtiyacı gibi)?
• Devirden sonra anne ya da baba evde oturmaya devam etti mi?
• Olayı bilen tanıklar var mı?

Adım adım ne yapmalı?

1. Tapu kaydını öğrenin. Taşınmazın tapu kaydını ve devre ait resmî senedi edinin.
2. Mirasçılık belgesi alın. Bu belge (veraset ilamı) kimlerin mirasçı olduğunu gösterir.
3. Taşınmaz el değiştirmiş mi bakın. Ev daha sonra başka birine satıldıysa, iyiniyetle, yani durumu bilmeden satın alan kişinin hakları korunabilir.
4. Delilleri toplayın. Banka kayıtları, değer bilgisi ve tanık isimlerini bir araya getirin.
5. Tenkis ihtimalini de düşünün. Saklı paylı mirasçıysanız, tenkis sürelerini de göz önünde bulundurun.
6. Bir avukatla değerlendirin. Hangi davanın, kime karşı ve nasıl açılacağı olaya göre değişir.

Sık sorulan sorular

Tapuda "bağış" yazıyorsa muris muvazaası olur mu?

Genellikle hayır. Gizlenen bir işlem olmadığı için daha çok tenkis yolu gündeme gelir.

Kardeşim evi başkasına sattıysa ne olur?

Durumu bilen ya da bilmesi gereken alıcı tapuya güvenemez. İyiniyetli alıcının hakları ise korunur; bu durumda tazminat gibi başka talepler konuşulabilir.

Saklı payım yoksa dava açabilir miyim?

Tenkis yalnızca saklı paylı mirasçılara tanınmıştır. Muvazaa iddiası ise işlemin geçersizliğine dayanır; mirasçı olmanın yeterli olup olmadığı somut olayda değerlendirilmelidir.

Babam hayattayken dava açabilir miyim?

Mirasçılık ölümle başladığı için bu dava kural olarak ölümden sonra açılır.