Kapora Verdim, Satıcı Vazgeçti ya da Ben Vazgeçtim: Kapora Geri Alınır mı?

Kapora, cayma parası ve peşinat aynı şey mi?

Hayır. Kanunda üç ayrı durum vardır:

• Bağlanma parası (kapora): Sözleşmenin kurulduğunu gösterir. Aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa esas borçtan düşülür (TBK m.177). Kâğıtta sadece "kapora" yazıyorsa para kural olarak bu niteliktedir.

• Cayma parası: Sözleşmede açıkça kararlaştırılırsa vardır, kendiliğinden varsayılmaz (TBK m.178). Uygulamada nadir görülür.

• Peşinat veya avans: Kararlaştırılan bedelin önceden ödenen bir kısmıdır. Sözleşmenin kanıtı olma işlevi yoktur; sözleşme sona ererse ödenen kısım geri istenir.

Paranın hangi amaçla verildiği konusunda anlaşmazlık çıkarsa yazılı belge, mesajlar ve havale açıklaması belirleyici olur.

Ben vazgeçtim, kaporamı geri alabilir miyim?

Kural olarak evet. Kanunda "kapora yanar" diye genel bir kural yoktur. Belgede yalnızca "kapora" yazıyorsa ya da hiçbir şey yazılmamışsa bu para bağlanma parasıdır. Sözleşmenin yapıldığını gösterir; bir ceza değildir (TBK m.177).

Sonuç, sözleşmenin geçerli olup olmamasına göre değişir:

• Sözleşme geçersizse: Ev veya araç satışında olduğu gibi kanunun aradığı şekle uyulmamışsa sözleşme hüküm doğurmaz. Bu durumda kapora, kimin vazgeçtiğine bakılmaksızın geri istenebilir.

• Sözleşme geçerliyse: Vazgeçmek tek başına kaporayı kaybettirmez. Karşı taraf sözleşmeden dönerse taraflar birbirine verdiklerini iade eder; kapora da geri verilir. Karşı taraf ayrıca uğradığı gerçek zararı isteyebilir; bunun için zararını ispat etmesi gerekir. Siz de kusurunuz olmadığını ispat ederseniz bu zarardan sorumlu olmazsınız (TBK m.123-125).

Kaporanın tamamen kaybedilmesi ancak sözleşmede bu paranın açıkça cayma parası olarak kararlaştırıldığı durumda gündeme gelir. Bu yüzden imzaladığınız belgede "cayma parası" ya da "vazgeçen taraf kaporayı kaybeder" gibi açık bir ifade olup olmadığına bakın. Böyle bir ifade yoksa kaporanızı geri isteme hakkınız kural olarak devam eder.

Satıcı vazgeçti, kaporamı nasıl geri alırım?

Satıcı vazgeçtiyse kapora size geri verilmelidir. Geçerli bir sözleşmede satıcıya satışı yapması için uygun bir süre verirsiniz. Satıcı bu sürede de satışı yapmazsa şu yollarınız vardır (TBK m.123-125):

• Sözleşmeden dönüp kaporayı geri istemek. Satıcı kusursuz olduğunu ispat edemezse uğradığınız zararı da isteyebilirsiniz.

• Satışın yapılmasını ve gecikme tazminatını istemek.

• Satışın yapılmasından vazgeçtiğinizi hemen bildirip satışın yapılmamasından doğan zararınızı istemek.

Sözleşmede cayma parası açıkça kararlaştırılmışsa vazgeçen satıcı aldığı paranın iki katını geri verir (TBK m.178).

Hâkim çok yüksek bir kaporayı indirebilir mi?

TBK m.177 ve m.178'de hâkime kapora veya cayma parasını indirme yetkisi veren bir hüküm yoktur. İndirme yetkisi ceza koşulu için düzenlenmiştir: hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir (TBK m.182). Sözleşmede "vazgeçen taraf şu tutarı öder" gibi bir kayıt varsa bunun cayma parası mı, ceza koşulu mu olduğuna mahkeme sözleşmenin bütününe bakarak karar verir.

Ev için verilen kapora: tapuda satış yapılmadıysa ne olur?

Taşınmaz satışı da satış vaadi de resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz (TBK m.237). Emlakçıda veya evde imzalanan adi yazılı "kapora senedi" bu şekli karşılamaz. Kanunda öngörülen şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (TBK m.12).

Böyle bir anlaşmada cayma parası ya da "iki katı ödenir" kaydı da kural olarak sonuç doğurmaz. Kim vazgeçmiş olursa olsun verilen para, geçerli olmayan bir sebebe dayandığı için sebepsiz zenginleşme olarak geri istenebilir (TBK m.77). Bu talep, geri isteme hakkını öğrendiğiniz tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde ödemeden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK m.82).

Araç için kapora verdim, noterde satış yapılmadı

Tescilli araçların her türlü satış ve devri noterde yapılır. Kanun noterde yapılmayan satış ve devirlerin geçersiz olduğunu açıkça söyler (KTK m.20/d). Sonuç ev kaporasındaki gibidir: satış noterde gerçekleşmediyse verilen kapora sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenir. Satıcı aracı hiç satmak niyetinde olmadan para topladıysa olay dolandırıcılık da olabilir.

Kiralık daire ve düğün salonu kaporası

Kira sözleşmesi kanunda bir şekle bağlanmamıştır. Kiralık daire için verilen kapora bağlanma parası sayılır ve aksine anlaşma yoksa ilk kiradan ya da güvenceden düşülür. Konut kirasında güvence üç aylık kira bedelini aşamaz (TBK m.342).

Düğün salonu bir işletmeyse sözleşme tüketici işlemidir. Matbu sözleşmedeki "kapora hiçbir şekilde iade edilmez" maddesi, sizinle müzakere edilmeden konmuş ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde aleyhinize dengesizlik yaratıyorsa haksız şarttır. Haksız şart kesin olarak hükümsüzdür (TKHK m.5). Bu, salonun hiçbir şey isteyemeyeceği anlamına gelmez. İptalde salonun kusuru yoksa mahkeme salonun gerçek zararına bakar.

Sözleşme internet veya telefon üzerinden, salonla yüz yüze gelmeden kurulduysa mesafeli sözleşmedir. Tüketici mesafeli sözleşmeden on dört gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilir (TKHK m.48). Ancak kanun hangi sözleşmelerin bu hakkın dışında kalacağını yönetmeliğe bırakmıştır. Her internet rezervasyonunda cayma hakkı bulunduğu sonucu çıkmaz.

Kaporayı geri almak için ne yapmalıyım?

1. Ödemenin belgesini saklayın: dekont, makbuz, imzalı kâğıt, mesajlar. Havale açıklamasında "kapora" mı "cayma parası" mı yazdığına bakın.

2. Karşı tarafa noter aracılığıyla ihtarname gönderin. İhtarnamede tutarı, iade için verdiğiniz süreyi ve hangi hesaba ödeneceğini yazın.

3. Karşı taraf bir işletme ve siz tüketiciyseniz, her yıl güncellenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurun. Sınırın üstünde tüketici mahkemesi yolu açılır.

4. İki birey arasındaki ev veya araç kaporasında iade için alacak davası açılır. Ödeme belgesi ve yazışmalar dosyaya eklenir.

Sık sorulan sorular

Sözleşmede "kapora iade edilmez" yazıyor, imzaladım. Hakkım kalmadı mı?

Kalmış olabilir. Ev veya araç satışında şekil eksikse bu kayıt da hüküm doğurmaz. Tüketici sözleşmesinde ise kayıt haksız şart olabilir. İmza tek başına sonucu belirlemez.

Kaporayı elden verdim, belge yok. Ne yapabilirim?

Karşı tarafın parayı aldığını kabul ettiği mesajlar ve yazışmalar ispatta önem taşır. Bunları silmeden saklayın ve ihtarnamede ödeme tarihini ve tutarını açıkça yazın.

Emlakçıya verdiğim kapora da aynı kurallara mı tabi?

Para satıcı adına alındıysa satıcıya verilmiş sayılır ve ev satışındaki şekil kuralları uygulanır. Emlakçının ücreti ise ayrı bir sözleşmeye dayanır.