İşyerinde Kreş Yoksa İşten Ayrılıp Kıdem Tazminatı Alabilir miyim?

İşveren kreş açmak zorunda mı?

Her işveren için değil. Yükümlülük, işyerindeki kadın çalışan sayısına bağlıdır. "Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik" şu ayrımı yapar:

• 100-150 kadın çalışanı olan işyerleri: İşveren, emziren çalışanlar için bir emzirme odası kurmak zorundadır.
• 150'den fazla kadın çalışanı olan işyerleri: İşveren, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emzirilmesi için bir yurt kurmak zorundadır. Yurt işyerine 250 metreden uzaksa taşıt da sağlanır.

Kadın çalışanların yaşı ve medeni hâli önemli değildir. Sayı hesaplanırken işverenin aynı belediye ve mücavir alan sınırları içindeki tüm işyerleri birlikte dikkate alınır. Çocuğunun annesi ölmüş ya da velayeti kendisine verilmiş erkek çalışanlar da bu sayıya dahil edilir.

İşveren bu yükümlülüğü kendi kreşini açarak yerine getirebileceği gibi, başka işverenlerle ortak kreş kurarak ya da yetkilendirilmiş kreşlerle anlaşma yaparak da yerine getirebilir.

Kreş talebi karşılanmazsa işçi ne yapabilir?

Kreş, yönetmelikle tanınmış bir haktır. İşveren yükümlü olduğu hâlde bu hakkı sağlamıyorsa, işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.

Haklı fesih, istifadan farklıdır. Kendi isteğiyle istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Haklı nedenle fesheden işçi ise, en az bir yıllık çalışma şartı varsa kıdem tazminatına hak kazanır.

İşyerinde kreş olmadığı için işten ayrılan işçi tazminat alır mı?

Bu soruya örnek bir uyuşmazlık üzerinden cevap verilebilir.

Olay: Davacı, uzun yıllardır davalıya ait bir hastanede sağlık personeli olarak çalışır. Davacının 2 ve 4 yaşlarında iki kızı vardır. Çalışma saatlerinde çocuklarına bakma imkânı yoktur. Bu nedenle kreş ihtiyacı doğar.

Talep: Davacı, kreş ihtiyacını önce işverene sözlü olarak iletir. İşveren, talebin yazılı yapılmasını ister. Davacı, işyerinde emzirme odası ve kreş açılmasını yazılı olarak talep eder. Dilekçesinde, talebi karşılanmazsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshedeceğini de bildirir.

İşverenin tutumu: İşveren talebi yerine getirmez. Davacının çıkışını istifa olarak bildirir ve tazminat ödemez. Savunmasında, anlaşmalı kreş bilgilerinin paylaşıldığını ve işyerinde ücretsiz kreş bulunmadığının herkesçe bilindiğini ileri sürer.

İlk derece mahkemesi: İş mahkemesi, yönetmelik gereği işverenin kreş açma yükümlülüğü bulunduğunu belirtir. Davacının yazılı talebinin istifa niteliğinde olmadığını kabul eder. Davacıyı haklı bulur ve kıdem tazminatının faiziyle birlikte ödenmesine hükmeder.

İstinaf: İşveren karara karşı istinaf yoluna başvurur. Bölge adliye mahkemesi, yasal bir hak olan kreş talebinin işverence kabul edilmemesini işçi yönünden haklı fesih nedeni sayar. Davacının kıdem tazminatına hak kazandığını kabul eder. İşverenin ücret hesabına yönelik itirazlarını da reddeder. Karar kesinleşir. Davacı, kıdem tazminatını faiziyle birlikte alır.

Kreş talebinde nelere dikkat edilmeli?

• Yazılı talep: Talebinizi yazılı yapın ve işverene ulaştığını belgeleyin.
• Açık ifade: Dilekçede kreş veya emzirme odası talebinizi ve dayandığınız hakkı açıkça yazın.
• Kadın çalışan sayısı: İşyerindeki kadın çalışan sayısı yükümlülüğün doğup doğmadığını belirler. Davada bu sayı resmî kayıtlardan getirtilir.
• Fesih bildirimi: Sözleşmeyi feshederken gerekçenizi yazılı olarak bildirin. Gerekçesiz ayrılık istifa sayılabilir.
• Arabuluculuk: Kıdem tazminatı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız gerekir.

Sık sorulan sorular

Kreş yerine kreş yardımı verilmesi yeterli mi?

Yönetmelik, işverenin yurt kurmasını, ortak yurt kurmasını veya yetkilendirilmiş yurtlarla anlaşma yapmasını öngörür. Sadece kreş isimlerinin paylaşılmasının yeterli olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir. Örnek uyuşmazlıkta işverenin bu savunması kabul edilmemiştir.

Kreş hakkı yalnızca kadın çalışanlara mı tanınır?

Yönetmelik, kadın çalışanların çocuklarını esas alır. Ancak çocuğunun annesi ölmüş veya velayeti kendisine verilmiş erkek çalışanlar da kadın çalışan sayısının hesabına dahil edilir.

İşverene "talebim karşılanmazsa ayrılacağım" demek istifa sayılır mı?

Örnek uyuşmazlıkta işveren bunu istifa olarak bildirmiştir. Mahkemeler ise belirleyici olanın kreş talebinin karşılanmaması olduğunu kabul etmiş ve işçiyi kıdem tazminatına hak kazanmış saymıştır.