İkinci El Aldığım Aracın Kilometresi Düşürülmüş: Satıcıdan Ne İsteyebilirim?

Kilometresi düşürülmüş araç neden "ayıplı mal" sayılır?

Satıcı, satış sırasında bildirdiği nitelikler araçta yoksa sorumludur (TBK m.219). Kilometre, ilan ya da sözleşmede alıcıya bildirilen bir niteliktir ve aracın değerini doğrudan etkiler. Kanun, satıcının ayıbı bilmese bile sorumlu olduğunu da açıkça söyler. Kilometreyi önceki sahip düşürmüş olsa da satıcı alıcıya karşı ayıptan sorumlu kalır.

Galeriden alımda kural daha da açıktır. İlan ve reklamlarda yer alan özelliklerden birini taşımayan veya satıcının bildirdiği niteliğe aykırı olan mal ayıplı kabul edilir (6502 m.8). İlandaki kilometre ile gerçek kilometre farklıysa bu tanıma girer. Ancak tüketici sözleşme kurulurken ayıptan haberdarsa veya haberdar olması kendisinden bekleniyorsa satıcı bu ayıptan sorumlu olmaz (6502 m.10).

Hangi kanun uygulanır: galeri mi, şahıs mı?

Satıcı galeri veya ticari amaçla araç satan biriyse: Kanun, ticari veya mesleki amaçla mal sunanı "satıcı", ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket edeni "tüketici" sayar (6502 m.3). Aracı kendi kullanımınız için galeriden aldıysanız 6502 sayılı Kanun uygulanır.

Satıcı sıradan bir kişiyse: İki şahıs arasındaki satışta Türk Borçlar Kanunu'nun satış ve ayıp hükümleri uygulanır (TBK m.219 vd.).

Fark şuradadır: 6502'de satıcı, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getirmekle yükümlüdür. TBK'da ise alıcı sözleşmeden dönmeyi seçse bile, durum bunu haklı göstermiyorsa hâkim bedel indirimine veya onarıma karar verebilir.

Satıcıdan ne isteyebilirim?

Her iki kanunda da alıcı şu seçimlik haklardan birini kullanır (TBK m.227; 6502 m.11):

• Aracı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönmek ve ödediği bedeli geri istemek,

• Aracı tutup ayıp oranında bedel indirimi istemek,

• Aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım istemek,

• İmkân varsa aracın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini istemek.

Kilometre düşürmede onarım, düşürülen kilometreyi geri getirmez. İkinci el aracın aynı özellikte ayıpsız bir benzerini bulmak da çoğu durumda imkânsızdır. Bu yüzden kilometre düşürmede seçenek kural olarak sözleşmeden dönme ile bedel indirimidir.

Bir örnek: Araç ilanda 150.000 kilometrede gösterilmiş ve bu kilometredeki piyasa değeri olan 1.000.000 TL'ye satın alınmıştır. Bir süre sonra yapılan kontrolde aracın gerçekte 270.000 kilometrede olduğu ortaya çıkar. Bu durumda mahkeme, aracın gerçek kilometresiyle piyasada ne kadar ettiğini bilirkişi aracılığıyla araştırır. Araç 270.000 kilometrede 800.000 TL ediyorsa, ödenen 1.000.000 TL'den bu gerçek değer düşülür ve aradaki 200.000 TL alıcıya ödenir.

Dönmede alıcı aracı, ondan elde ettiği yararlarla birlikte geri verir. Satıcı ise bedeli faiziyle iade eder, alıcının yargılama giderlerini ve araç için yaptığı giderleri öder (TBK m.229). Her iki kanunda seçimlik hakla birlikte ayrıca tazminat da istenebilir.

Satıcıya ne zaman ve nasıl bildirmeliyim?

TBK'ya göre alıcı, aracı teslim aldıktan sonra olağan akışa göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmeli ve ayıbı uygun süre içinde satıcıya bildirmelidir (TBK m.223). Kilometre düşürme olağan bir gözden geçirmeyle anlaşılamayan ayıplardandır. Böyle bir ayıp sonradan ortaya çıkınca hemen satıcıya bildirilmelidir; bildirilmezse araç bu ayıpla kabul edilmiş sayılır.

Ancak kanun ağır kusurlu satıcıya bir kapı bırakmaz: Ağır kusurlu satıcı, ayıbın süresinde bildirilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz (TBK m.225). Satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar için de aynı kural geçerlidir.

6502'nin ayıplı mal hükümleri ayrı bir ihbar süresi öngörmez. Yine de ayıbı öğrendiğiniz anda satıcıya noter ihtarnamesi gibi ispatlanabilir bir yolla bildirmek ve hangi seçimlik hakkı kullandığınızı yazmak gerekir.

"Olduğu gibi satılmıştır" ya da "gördüm, beğendim" kaydı da her zaman satıcıyı korumaz. Satıcı aracı ayıplı devretmekte ağır kusurluysa, ayıptan sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan her anlaşma kesin olarak hükümsüzdür (TBK m.221).

Zamanaşımı ne kadar, hile varsa ne değişir?

Şahıstan alımda: Ayıptan doğan her türlü dava, ayıp sonradan ortaya çıksa bile aracın teslim edildiği tarihten itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar. Satıcı aracı ayıplı devretmekte ağır kusurluysa iki yıllık süreden yararlanamaz (TBK m.231).

Galeriden alımda: Süre teslimden itibaren iki yıldır. İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (6502 m.12).

Satıcı kilometreyi bilerek düşük gösterdiyse aldatma da söz konusudur. Aldatılarak sözleşme yapan taraf sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.36). Bunu, aldatmayı öğrendiği andan başlayarak bir yıl içinde karşı tarafa bildirmesi gerekir; bildirmezse sözleşmeyi onamış sayılır (TBK m.39). Onama, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.

Nereye başvurulur?

Şahıstan alımda uyuşmazlık genel hükümlere göre hukuk mahkemesinde görülür.

Galeriden alımda uyuşmazlık tüketici uyuşmazlığıdır. Tutarı her yıl güncellenen sınırın altında kalan uyuşmazlıklar tüketici hakem heyetine gider. Sınırın üstündeki uyuşmazlıklar tüketici mahkemesinde görülür; tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 m.73/A).

Kilometre düşürme dolandırıcılık suçu mu?

Olabilir, ama her durumda değil. Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun zararına kendisine yarar sağlayan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası alır (TCK m.157). Suç için satıcının kilometrenin düşürüldüğünü bilmesi ve alıcıyı aldatması gerekir. Durumu bilmeyen satıcı yalnızca hukuken sorumludur.

Suç, tacirin ticari faaliyeti sırasında işlenirse nitelikli dolandırıcılık gündeme gelir; ceza üç yıldan on yıla kadar hapistir (TCK m.158). Galerinin satışının bu kapsama girip girmediğini mahkeme olayın koşullarına göre değerlendirir.

Basit dolandırıcılık uzlaşma kapsamındadır; nitelikli dolandırıcılık değildir. Başvuru karakola, jandarmaya veya doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına yapılabilir. Ceza süreci, hukuk davasının yerini tutmaz; para iadesi için ayrıca hukuk yoluna gitmek gerekir.

Kilometrenin düşürüldüğünü nasıl ispatlarım?

Sırasıyla şunları toplayın:

• Satış sözleşmesi, noter satış senedi ve kilometrenin yazdığı ilanın ekran görüntüsü,

• Yetkili servis bakım kayıtları; önceki bakımlarda yazılan kilometre bugünkünden yüksekse güçlü bir delildir,

• Bağımsız ekspertiz raporu,

• Araç muayene kayıtları; periyodik muayenede aracın kilometresi kayda geçebilir,

• Satıcıyla yazışmalar ve tanık bilgileri.

Galeriden alımda, teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir; aksini satıcı ispat eder (6502 m.10).

Sık sorulan sorular

Satıcı kilometrenin düşürüldüğünü bilmiyordu, yine de sorumlu mu?

Evet. Satıcı ayıbı bilmese bile ondan sorumludur (TBK m.219). Bilmemesi, dolandırıcılık suçunu ve hileye bağlı süre istisnalarını etkiler; ayıptan doğan hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Aracı aldıktan sonra kilometresini anlamak için yeterince incelemedim, hakkım düşer mi?

Satıcı, alıcının aracı yeterince gözden geçirmekle görebileceği ayıplardan ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumludur (TBK m.222). Kilometre düşürme olağan bir incelemeyle anlaşılmayan ayıplardandır; mahkeme olayın koşullarına bakar.

Aracı sonradan başkasına sattım, yine de dava açabilir miyim?

Alıcı aracı başkasına devretmişse artık sözleşmeden dönemez; yalnızca değerindeki eksikliğin bedelden indirilmesini isteyebilir (TBK m.228).