İfadeye Çağrıldım: Karakola veya Savcılığa Gitmeden Önce Bilmem Gerekenler

Şüpheli olarak mı, tanık olarak mı çağrıldım?

Bu ayrım önemlidir, çünkü haklarınız buna göre değişir.

• Şüpheli: Hakkında suç işlediği iddiası olan kişidir. Örneğin biri sizden şikâyetçi olmuşsa şüpheli olarak çağrılırsınız.

• Tanık: Olayı gördüğü veya bildiği için dinlenen kişidir. Soruşturma aşamasında, özellikle karakolda, bu kişiye uygulamada "bilgi sahibi" denir. Bu yazıda anlaşılır olsun diye "tanık" kelimesi kullanılmıştır.

Polis veya savcılık sizi davetiye ile çağırabilir; uygulamada telefonla arayıp gün ve saat vermesi de sık görülür. Arayan görevliye hangi dosya için ve hangi sıfatla çağrıldığınızı sorabilirsiniz.

Tanık olarak çağrıldıysanız şunu bilin: Şüpheli eşiniz, nişanlınız, anne babanız, çocuğunuz, kardeşiniz gibi yakınınızsa ifade vermekten çekinebilirsiniz. Ayrıca sizi veya bu yakınlarınızı suçlu durumuna düşürebilecek sorulara cevap vermek zorunda değilsiniz.

Şikâyetçi (müşteki) olarak çağrıldıysam ne olur?

Bir suçtan zarar gördüğünüz için şikâyetçi olduysanız, ifadeniz şikâyetinizi anlatmanız için alınır. Bu aşamada şu haklarınız vardır:

• Olayla ilgili delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz.
• Soruşturmanın gizliliğini bozmamak şartıyla dosyadaki belgelerin örneğini isteyebilirsiniz.
• Avukatınız dosyayı inceleyebilir.
• Cinsel saldırı, çocuk istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama ve cezasının alt sınırı beş yıldan fazla olan suçlarda avukatınız yoksa baro size avukat görevlendirir.
• Savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse bu karara itiraz edebilirsiniz.

İfadeye gitmezsem ne olur?

Şüpheli olarak çağrılıp gitmeyen kişi hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Bu durumda polis sizi bulup savcının veya hâkimin önüne götürür. Zorla getirilen kişinin ifadesi en geç yirmi dört saat içinde alınır.

Mahkemede veya savcılıkta tanık olarak usulüne uygun çağrılıp haklı bir sebep olmadan gitmeyen kişi de zorla getirilebilir ve bunun masrafı kendisine ödettirilir.

İfade verirken hangi haklarım var?

İfadenizi alan polis veya savcı size şunları söylemek zorundadır:

• Neyle suçlandığınız. Size yöneltilen iddia anlatılır.

• Susma hakkınız. Suçlama hakkında hiçbir açıklama yapmayabilirsiniz. Susmanız aleyhinize yorumlanamaz. Ancak adınız, adresiniz gibi kimlik sorularına doğru cevap vermek zorundasınız.

• Avukat hakkınız. İfadenizde avukatınız yanınızda bulunabilir. Avukat tutacak durumda değilseniz ve isterseniz baro size bir avukat görevlendirir.

• Lehinize delil isteme hakkınız. Suçsuz olduğunuzu gösteren kamera kaydı, tanık, yazışma gibi delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz.

• Yakınınıza haber verilmesi. Gözaltına alındıysanız istediğiniz bir yakınınıza haber verilir.

Bazı durumlarda siz istemeseniz de baro avukat görevlendirir: şüpheli 18 yaşından küçükse, kendini savunamayacak durumdaysa, sağır ve dilsizse ya da suçun cezasının alt sınırı beş yıldan fazlaysa.

Avukatsız ifade verirsem ne olur?

Avukat yokken karakolda verdiğiniz ifade, daha sonra hâkimin veya mahkemenin önünde siz "evet, bu benim ifademdir" demedikçe tek başına cezanıza dayanak yapılamaz. Bu kural yalnızca karakolda polise verilen ifade için geçerlidir; savcıya avukatsız verdiğiniz ifade için geçerli değildir.

Baskı, tehdit, yorma, aldatma veya "itiraf edersen bırakırız" gibi kanuna aykırı vaatlerle alınan ifade ise rızanızla verilmiş olsa bile delil olarak kullanılamaz.

Telefonla arandım, gerçek mi?

Polis ve savcılık sizi telefonla arayıp ifadeye çağırabilir. Ancak gerçek bir polis veya savcı telefonda sizden para, altın, döviz, banka şifresi veya hesap bilgisi istemez. Böyle bir arama dolandırıcılıktır (polisiz savcıyız dolandırıcılığı).

Şüphelendiğinizde arayan kişinin verdiği numarayı geri aramayın. İlgili karakolun veya adliyenin resmî numarasını kendiniz bulup arayın ve böyle bir çağrı olup olmadığını sorun. Para gönderdiyseniz hemen bankanızı arayıp parayı alan hesabın durdurulmasını isteyin ve savcılığa şikâyette bulunun.

Adım adım ne yapmalıyım?

1. Hangi dosya için ve şüpheli mi tanık mı olarak çağrıldığınızı öğrenin.

2. Şüpheli olarak çağrıldıysanız ifadeden önce bir avukatla görüşün. Avukat tutamıyorsanız ifadede baro avukatı isteyin.

3. Lehinize olan belgeleri yanınıza alın. Toplanmasını istediğiniz delilleri ifadede söyleyin.

4. Hatırlamadığınız veya emin olmadığınız konularda tahminde bulunmayın; bilmediğinizi söyleyin.

5. İfade tutanağını imzalamadan önce baştan sona okuyun. Söylediğinizle uyuşmayan bir yer varsa düzeltilmesini isteyin.

Sık sorulan sorular

İfade verdikten sonra söylediklerimi değiştirebilir miyim?

Şüpheli olarak ifade verdikten sonra aynı olay için yeniden ifadenizin alınması gerekirse, bu ifadeyi polis değil, ancak savcı alabilir. Sonraki ifadelerinizde ve mahkemede lehinize olan her şeyi anlatabilirsiniz. Mahkeme bütün ifadeleri ve delilleri birlikte değerlendirir.

Avukat tutacak param yok, ne yapabilirim?

İfade sırasında avukat tutacak durumda olmadığınızı söyleyip avukat isteyin. Baro size bir avukat görevlendirir. Sonradan kendiniz avukat tutarsanız baronun görevlendirdiği avukatın görevi sona erer.