Gözaltı Süresi Ne Kadar? Gözaltındaki Kişinin Hakları

Yakalama ile gözaltı aynı şey mi?

Hayır. Yakalama, kişinin o an durdurulup alıkonulmasıdır. Suç işlerken görülen bir kişiyi herkes geçici olarak yakalayıp polise teslim edebilir.

Gözaltı ise yakalamadan sonraki adımdır. Savcı yakalanan kişiyi serbest bırakmazsa, soruşturma için gözaltında tutulmasına karar verebilir. Bunun için iki şart birlikte aranır: gözaltının soruşturma için gerçekten gerekli olması ve kişinin suçu işlediğini gösteren somut delillerin bulunması.

Gözaltı süresi kaç saat, kaç gün?

• Genel kural: Yakalandığınız andan itibaren 24 saat. En yakın hâkime götürülmek için gereken yol süresi buna eklenebilir; ancak en fazla 12 saat.

• Birden fazla kişinin birlikte işlediği suçlar: Delillerin toplanması zorsa veya şüpheli sayısı fazlaysa savcı süreyi uzatabilir. Uzatma yazılı olmalı, her seferinde en çok bir gün olmalı ve toplam üç günü geçmemelidir. Uzatma kararı gözaltındaki kişiye hemen bildirilir.

Bu süreler en üst sınırdır. İşlemler daha önce biterse kişi sürenin dolmasını beklemeden bırakılır ya da hâkim önüne çıkarılır.

Kanun bazı suçlar için ayrıca bir istisna tanır. Kasten öldürme, yaralama, cinsel saldırı, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti ve terör suçları gibi suçlarda, kişi suçüstü yakalanmışsa polis amirleri de gözaltı kararı verebilir. Bu durumda da kişi en geç 48 saat, birden fazla kişinin birlikte işlediği suçlarda en geç dört gün içinde hâkim önüne çıkarılmalıdır.

Gözaltındayken hangi haklarım var?

• Haklarınızın size bildirilmesi: Polis sizi yakaladığında haklarınızı hemen söylemek zorundadır. Size ayrıca haklarınızı gösteren bir form verilir ve imzalı bir örneği sizde kalır.

• Yakınınıza haber verilmesi: Gözaltına alındığınız ve süre uzatıldığında, istediğiniz bir yakınınıza veya belirlediğiniz bir kişiye gecikmeden haber verilir. Yabancıysanız ve karşı çıkmazsanız ülkenizin konsolosluğuna da bildirilir.

• Avukatla görüşme: Avukatınızla her zaman ve başkalarının duyamayacağı bir yerde görüşebilirsiniz. Avukat tutacak durumda değilseniz ve isterseniz baro size avukat görevlendirir.

• Susma hakkı: Suçlama hakkında açıklama yapmak zorunda değilsiniz. Ancak adınız, adresiniz gibi kimlik sorularına doğru cevap vermelisiniz.

• Doktor kontrolü: Gözaltına alınacak kişi doktor kontrolünden geçirilir. Gözaltı süresi uzatıldığında, başka yere götürülmeden, serbest bırakılmadan veya hâkime çıkarılmadan önce de sağlık durumu doktor raporuyla belirlenir. Kadınlar isterlerse ve imkân varsa kadın doktor tarafından muayene edilir.

Avukatla görüşme hakkının tek istisnası şudur: Terör suçları, devletin güvenliğine karşı bazı suçlar ve örgütlü uyuşturucu ticareti gibi suçlarda hâkim, avukatla görüşmeyi 24 saat kısıtlayabilir. Bu süre içinde ifade de alınamaz.

Şüpheli 18 yaşından küçükse, kendini savunamayacak durumdaysa, sağır ve dilsizse ya da suçun cezasının alt sınırı beş yıldan fazlaysa, istemese de baro bir avukat görevlendirir. Avukat yokken polise verilen ifade, kişi daha sonra hâkim önünde doğrulamadıkça tek başına cezaya dayanak yapılamaz.

Gözaltına nasıl itiraz edilir?

1. Kim itiraz edebilir? Gözaltındaki kişinin kendisi, avukatı, eşi, kanuni temsilcisi ya da anne, baba, çocuk, kardeş, büyükanne, büyükbaba veya torunu.

2. Neye itiraz edilir? Yakalamaya, gözaltı kararına veya gözaltı süresini uzatan savcı emrine.

3. Nereye başvurulur? Sulh ceza hâkimliğine, kişinin hemen serbest bırakılmasını isteyen bir dilekçeyle.

4. Ne zaman sonuçlanır? Hâkim dosya üzerinden inceler ve en geç 24 saat dolmadan karar verir.

Hâkim gözaltıyı yerinde bulmazsa kişinin serbest bırakılmasına karar verir. Yerinde bulursa başvuruyu reddeder ya da kişinin dosyasıyla birlikte hemen savcılığa götürülmesine karar verir.

Süre dolduğu için veya hâkim kararıyla bırakılan kişi, yeni ve yeterli bir delil bulunmadıkça ve savcı karar vermedikçe aynı olay için tekrar yakalanamaz.

Gözaltı süresi bitince ne olur?

Savcı kişiyi serbest bırakabilir. Bırakılmayan kişi en geç süre sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır. Hâkim tutuklama, adli kontrol veya serbest bırakma konusunda karar verir. Hâkimin sorgusunda avukat da bulunur.

Haksız gözaltı için tazminat alınır mı?

Evet. Kanuna aykırı yakalanan veya gözaltında tutulan kişi maddi ve manevi zararını devletten isteyebilir. Örneğin şu durumlarda tazminat istenebilir:

• Kanundaki şartlar olmadan yakalanmak.
• Gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmamak.
• Yakalanma sebebinin ve suçlamanın bildirilmemesi.
• Yakalanmanın yakınlara haber verilmemesi.
• Gözaltına itiraz imkânının tanınmaması.
• Kanuna uygun yakalanıp sonradan kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilmesi.

Başvuru, kararın kesinleştiğinin size bildirilmesinden itibaren üç ay içinde ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

Başvuru yeri, tazminatın sebebine göre değişir:

• Kanuna aykırı yakalama veya gözaltı nedeniyle (şartlar olmadan yakalanmak, süresinde hâkime çıkarılmamak, yakınlara haber verilmemesi gibi) tazminat istekleri oturduğunuz yerdeki ağır ceza mahkemesine yapılır.

• Kanuna uygun yakalanıp sonradan kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilmesi ya da gözaltı ve tutuklulukta geçen sürenin verilen cezadan fazla olması nedeniyle tazminat istekleri 1 Haziran 2024'ten beri Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonuna yapılır. Önceden bunlar da ağır ceza mahkemesine yapılıyordu.

Sık sorulan sorular

Hafta sonu veya bayram günü gözaltı süresi uzar mı?

Hayır. Süre yakalandığınız andan başlar; kanunda tatil günleri için bir uzatma yoktur. Süre yalnızca birden fazla kişinin birlikte işlediği suçlarda savcının yazılı emriyle uzatılabilir.

Avukatım gelmeden ifade vermek zorunda mıyım?

Hayır. Suçlama hakkında susma hakkınız vardır; avukatınız gelene kadar açıklama yapmayabilirsiniz. Kimlik sorularını ise cevaplamanız gerekir.

Gözaltına itiraz için bir süre var mı?

Kanun ayrı bir süre koymamıştır. Ancak itirazın amacı hemen serbest bırakılmak olduğu için gözaltı devam ederken yapılmalıdır.