Depremde Yıkılan Binada Kim Sorumlu? Müteahhit, Yapı Denetim ve İdare

Depremde yıkılan binada kim sorumlu?

6 Şubat 2023 depremlerinde Adana'da da yıkılan ve hasar gören binalar oldu. Bu yüzden bu soru burada da sık soruluyor.

Deprem bir doğa olayıdır. Davada asıl bakılan şey, binanın kurallara uygun yapılıp yapılmadığıdır. Zarar, binanın eksik, hatalı ya da ruhsata ve projeye aykırı yapılmasından doğduysa sorumluluk gündeme gelir. Bunu çoğu zaman bilirkişi raporları ve teknik incelemeler ortaya koyar.

Sorumlu tutulabilecek kişiler genellikle şunlardır: müteahhit, yapı denetim kuruluşu ve denetçi mimar ve mühendisler, proje müellifleri (projeyi hazırlayanlar) ve laboratuvar görevlileri. Bina kullanılmaya başlandıktan sonra izin alınmadan esaslı bir tadilat yapıldıysa, örneğin kolon kesildiyse, bu tadilattan doğan hasardan tadilatı yapan sorumludur.

Aynı zarardan birden fazla kişi sorumluysa kanun "müteselsil sorumluluk" öngörür. Bu, zarar görenin sorumlulardan birine ya da birkaçına başvurabilmesi demektir. Sorumlular, kimin ne kadar ödeyeceğini sonra kendi aralarında çözer.

Kimler tazminat isteyebilir?

Kısaca: binada malik, kiracı ya da başka bir sebeple bulunup zarar gören kişiler ile hayatını kaybedenlerin yakınları.

• Malikler: Arsasını kat karşılığı veren ya da daireyi satın alan kişi, müteahhitle arasındaki sözleşmeye dayanabilir. Yapı denetim kanunundaki özel hüküm de "yapı sahibine", yani binada mülkiyet hakkı olan kişiye karşı sorumluluğu düzenler.
• Sözleşmesi olmayanlar: Kiracı, misafir ya da binanın önünden geçen biri "haksız fiil" kurallarına dayanır. Haksız fiil, birinin kusurlu ve hukuka aykırı davranışıyla başkasına zarar vermesidir.
• Yakınını kaybedenler ve yaralananlar: Cenaze giderleri, tedavi giderleri, kazanç kaybı ve ölenin desteğinden yoksun kalmanın yarattığı zarar istenebilir. Ölüm ve ağır yaralanmalarda manevi tazminat da gündeme gelir.

Hangi yolun izleneceği, belgelere ve teknik raporlara bakılarak belirlenir.

Belediyeye veya devlete dava açılabilir mi?

Zararın bir idarenin işleminden ya da eyleminden doğduğu ileri sürülüyorsa, örneğin ruhsat veya denetim süreçlerinde bir eksiklik varsa, dava idare mahkemesinde açılır. Buna "tam yargı davası" denir. Kısaca, idareden tazminat istenen davadır.

Burada önemli bir kural var. Zarar idarenin bir eyleminden doğduysa, dava açmadan önce idareye başvurmak gerekir. Kanuna göre bu başvuru, eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır. İdare talebi reddederse ya da otuz gün içinde cevap vermezse, kanundaki dava süresi içinde dava açılabilir.

Süreler ne kadar?

Süreler, talebin dayanağına göre değişir.

Haksız fiile dayanan taleplerde kanun, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl öngörür. Fiil, ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı olan bir suç oluşturuyorsa o daha uzun süre uygulanır. Kat karşılığı inşaat gibi sözleşmelerde ayrı süreler vardır. Yapı denetim kanunundaki sorumluluk süresi ise yapı kullanma izninden itibaren taşıyıcı sistem için on beş yıl, diğer kısımlar için iki yıldır.

Deprem davalarında hangi sürenin uygulanacağı ve sürenin ne zaman başladığı tartışmalı olabilir. Bu yüzden burada bir "son gün" vermiyoruz. Süreyi kendi tarihlerinize göre erkenden hesaplatmanız yararlı olur.

Adım adım ne yapmalı?

1. Belgeleri toplayın: Tapu, satış veya kat karşılığı sözleşmesi, kira sözleşmesi, ruhsat ve iskân bilgileri, ölüm veya yaralanma belgeleri, mirasçılık belgesi.
2. Delilleri saklayın: Fotoğraf, video ve hasar tespit tutanaklarını saklayın. Numune alınması ya da delil tespiti gerekip gerekmediğini bir hukukçuyla konuşun.
3. Binayla ilişkinizi netleştirin: Malik, alıcı, kiracı, yaralanan ya da yakınını kaybeden olmanız izlenecek yolu belirler.
4. Olası sorumluları ayrı ayrı düşünün: Müteahhit, yapı denetim, proje müellifleri, izinsiz tadilat yapanlar ve idare.
5. Ceza dosyasını takip edin: Oradaki bilirkişi raporları tazminat davasında da işe yarayabilir.
6. Süreleri ve başvuru yerini erkenden belirleyin: İdareye karşı taleplerde önce idareye başvuru şartını unutmayın.

Sık sorulan sorular

Kiracıyım, müteahhitten tazminat isteyebilir miyim?

Kiracı ile müteahhit arasında genellikle sözleşme yoktur. Bu yüzden talep haksız fiil kurallarına dayanır. Zararı ve kusuru ispat etmek önem taşır.

Ceza davası bitmeden tazminat davası açılabilir mi?

İki dava ayrıdır. Hukuk hâkimi, ceza mahkemesinin beraat kararıyla ve kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir. Ceza dosyasını beklemenin süreler bakımından risk doğurup doğurmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Müteahhit ve yapı denetim birlikte sorumlu olur mu?

Olabilir. Yapı denetim kanunu, her birinin kusuru oranında sorumlu olduğunu söyler. Borçlar Kanunu ise aynı zarardan birden çok kişi sorumluysa müteselsil sorumluluğu düzenler. İkisinin somut olayda nasıl uygulanacağı ayrıca değerlendirilir.

Binada sonradan kolon kesildiyse ne olur?

İzin alınmadan yapılan esaslı tadilattan doğan hasardan tadilatı yapan sorumludur. Bu durum, diğer sorumluların kusur payının tartışılmasını da etkileyebilir.