Aşırı Düşük Teklif Yönetmeliği: Yapım, Hizmet ve Mal Alımında Hangi Kurallar Uygulanır?

Kanun, yönetmelik ve tebliğ birbirine nasıl bağlanır?

Kanun m.38'e göre ihale komisyonu, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre aşırı düşük teklifleri tespit eder. Bunları reddetmeden önce, teklifte önemli gördüğü bileşenlerin ayrıntısını belirlediği süre içinde yazılı olarak ister. Açıklaması yeterli görülmeyen veya yazılı açıklama yapmayan isteklinin teklifi reddedilir.

Aynı madde, Kamu İhale Kurumuna sınır değer ve sorgulama kriteri belirleme yetkisi verir. Kurum ayrıca, yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan hizmet ve yapım ihalelerinde sınır değerin altındaki tekliflerin açıklama istenmeden reddedilmesini düzenleyebilir. İhale komisyonu Kurumun düzenlemelerini esas alır.

Yönetmelikler, hangi seçeneğin uygulanacağını belirler. Tebliğ ise sınır değer hesabını, süreyi, açıklama yöntemlerini ve belgeleri ayrıntılı olarak düzenler.

Yapım ve hizmet alımında yönetmelik ne diyor?

Yapım (m.60) ve hizmet (m.59) yönetmeliklerinin metni neredeyse aynıdır. Komisyon, Kurumun belirlediği yönteme göre sınır değeri hesaplar. Sonra ilanda ve dokümanda belirtilen iki seçenekten biri uygulanır:

• (a) Açıklama istenir: Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden önemli bileşenlerin ayrıntısı yazılı olarak istenir. Komisyon; yapım yönteminin veya hizmetin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve avantajlı koşullar ile işin özgünlüğü gibi açıklamalara bakar. Açıklaması yeterli görülmeyen veya açıklama yapmayan isteklinin teklifi reddedilir.

• (b) Açıklama istenmeden ret: Sınır değerin altındaki teklifler açıklama istenmeksizin reddedilir.

Seçenek ihalenin büyüklüğüne bağlıdır:

• Yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına eşit veya üzerinde olan ihalelerde (a) zorunludur.

• Eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde (a) veya (b) seçeneğinden biri kullanılır.

• Kurumun yayımladığı "açıklama istenilmeksizin reddedilecek tekliflere ilişkin alımlar listesi"ndeki işlerde (b) zorunludur.

Eşik değer her yıl güncellenen bir tutardır. Hangi seçeneğin uygulandığını ilan ve idari şartnameden kontrol edin.

Mal alımında kural farklı mı?

Mal Alımı Yönetmeliği m.58, Kanun m.38'i tekrarlar. Yönetmelikte sınır değer hesabı ve açıklama istenmeden ret seçeneği yer almaz; Kanun m.38 de bu ret yetkisini yalnız hizmet ve yapım ihaleleri için tanır. Komisyon, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre aşırı düşük teklifleri tespit eder ve önemli bileşenlerin ayrıntısını yazılı ister. İmalat sürecinin ekonomik olması, teknik çözümler, mal temininde avantajlı koşullar ve malın özgünlüğü gibi açıklamalara bakar.

Açıklamanın ayrıntısı için Tebliğ m.62/A.1 kısa bir kural koyar: mal alımında aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde Tebliğ m.79'daki hükümler uygulanır. Bu hüküm 9/4/2026 tarihli değişiklikle bugünkü hâlini almıştır. Yani aşağıdaki hizmet alımı kuralları (süre, yöntemler, belgeler) mal alımında da geçerlidir.

Hizmet alımında Tebliğ ne getiriyor?

• Sınır değer: Personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerde kâr hariç yaklaşık maliyet sınır değerdir. Diğer hizmetlerde, yaklaşık maliyetin %60'ından düşük ve yaklaşık maliyetten yüksek teklifler dışarıda bırakılarak, Kurumun her yıl ilan ettiği R katsayısıyla formül uygulanır (79.1).

• Açıklama talebi: İdare, açıklama talebine ilişkin e-formu kullanır. Formda önemli bileşenler bütün istekliler için aynı unsurlarla, tek tek sayılır. "Ve diğer giderler", "her türlü gider", "vb." gibi ibareler değerlendirmede dikkate alınmaz. İdare, Tebliğdeki yöntemleri sınırlayan yeni yöntem belirleyemez (79.2.1).

• Süre: İsteklilere üç iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir (79.2.1).

• Yöntemler: Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri; merkezi kamu kurumlarının ülke çapındaki fiyatları; kamu kurumlarının ilan ettiği fiyatlar; ticaret borsası ve toptancı hal fiyatları; özel veya münhasır hak sahibi kuruluşların fiyatları; isteklinin kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin fiyatlar; ortağı olunan tüzel kişiden mal çekmede emsal bedel (79.2.2). Bunlarla açıklama fiilen mümkün değilse, gerekçe yazılarak ihale tarihinden önceki son 12 ayda düzenlenmiş başka elverişli belgeler kullanılabilir (79.3.2).

• Belgeler: Fiyat teklifine dayanak olarak YMM veya SMMM maliyet ya da satış tutarı tespit tutanağı düzenler ve teklif üzerine Tebliğdeki beyanı yazıp imzalar, kaşeler. Tutanaklar, ilan/davet tarihinin içinde bulunduğu aydan önceki üç ayın veya ondan önceki üç ayın bilgilerine göre düzenlenir (79.2.2.1, 79.2.3, 79.2.4).

• Değerlendirme: Usulüne uygun açıklama yapan isteklinin teklifi geçerli kabul edilir; "hayatın olağan akışına veya ticari gereklere aykırılık" gibi nedenlerle teklif reddedilemez. Personel çalıştırılmasına dayalı işlerde asgari işçilik maliyeti Kurumun İşçilik Hesaplama Modülüyle hesaplanır (79.3.1, 79.3.3).

• Ret hâlleri: Akaryakıt girdisinin EPDK raporundaki fiyatların %90'ının altında açıklanması geçerli kabul edilmez (79.2.7). Malzemeli yemek ihalelerinde hesap cetvelindeki "(ana girdi + işçilik) / toplam teklif" oranını yazmayan veya 0,80-0,95 aralığı dışında kalan teklif reddedilir (79.2.6.2). Bunun dışında ret, Yönetmelik m.59'daki genel kurala dayanır: açıklama yetersizse veya hiç yapılmamışsa.

Yapım işlerinde Tebliğ ne getiriyor?

• Sınır değer: Yaklaşık maliyetin %40'ının altındaki ve %120'sinin üzerindeki teklifler dışarıda bırakılarak, ortalama, standart sapma ve iş türüne göre sınır değer katsayısıyla (N) hesaplanır. Sonuç %40'ın altında çıkarsa sınır değer yaklaşık maliyetin %40'ıdır (45.1.1-45.1.1.4).

• Sorgulanan kalemler ve süre: Yaklaşık maliyetin %80'ini oluşturan iş kalemleri/grupları için açıklama istenir; beş iş gününden az olmamak üzere makul süre verilir. İşçilik girdisi, açıklama istenmeyecek girdiler arasına alınamaz (45.1.2-45.1.2.3).

• Analiz: Analizler idarenin verdiği formata uygun olmalıdır; kâr ve genel gider hariç girdi toplamının en az %10'u kadar kâr ve genel gider öngörülür (45.1.3, 45.1.4). İşçilik fiyatı saatlik asgari ücretin altında olamaz (45.1.9).

• Analizsiz açıklama: Kamu kurumlarının ilan/davet ayına ait birim fiyatlarını veya daha yükseğini poz numarasıyla liste hâlinde gösteren istekli o kalemler için analiz ve belge sunmaz. Bakanlık rayiçleri için de aynı kolaylık vardır. O aya ait fiyat yayımlanmamışsa son yayımlanan kullanılabilir (45.1.5, 45.1.6; 9/4/2026 değişikliği).

• Belgeler: Üçüncü kişi fiyat teklifleri, çimento ve demir üretici tarifeleri, kamu kurumu tarifeleri ve asgari fiyatlar, maliyet/satış tutarı ve stok tespit tutanakları, istenirse yardımcı analizler. Fiyat teklifini verenin, ilan/davet ayından önceki üç ay veya ondan önceki üç ay içinde sorgulanan miktarın en az 1/20'si kadar alım (satış tutanağında satış) yapmış olması gerekir (45.1.13, 45.1.13.1).

• Ret hâlleri: Analizin formata, birim fiyat tariflerine, yapım şartlarına veya teknik şartnameye uymaması ya da (hesap hatası düzeltildikten sonra da) teklif fiyatını aşması (45.1.8); sorgulanan mallar için yalnızca alış faturası sunulması (45.1.13.9); akaryakıtın EPDK fiyatlarının %90'ının altında açıklanması (45.1.13.14); 45.1.3-45.1.13'e uymayan açıklamalar (45.1.14). Ret gerekçesi, madde numarasıyla yetinilmeden kesinleşen ihale kararında yazılır (45.1.16).

Yapım, hizmet ve mal karşılaştırması

Hangi tarihteki metne bakılır?

Güncel metinler Mevzuat Bilgi Sisteminde yayımlanır. Yönetmeliklerin ve Tebliğin geçici maddelerine göre, bir değişiklik yürürlüğe girmeden önce ilanı veya duyurusu yapılmış ihaleler, ilan tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre sonuçlandırılır. 9/4/2026 değişikliğinde bazı maddeler için bu kuralın istisnası öngörülmüştür. Bu yüzden açıklama hazırlarken ilan tarihindeki metne bakın.

Sık sorulan sorular

Küçük bir ihalede teklifim açıklama istenmeden reddedilebilir mi?

Yapım ve hizmet ihalelerinde evet; ancak yalnızca yaklaşık maliyet eşik değerin yarısının altındaysa ve bu seçenek ilan ile dokümanda belirtilmişse ya da iş Kurumun listesindeyse. Daha büyük ihalelerde açıklama istenmesi zorunludur. Mal alımında bu seçenek yer almaz.

Açıklama süresi kaç gündür?

Süreyi idare belirler. Yapım işlerinde beş iş gününden, hizmet ve mal alımlarında üç iş gününden az olamaz.

Fiyat teklifini kim onaylamalı?

Fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili YMM ya da SMMM, tutanağı düzenler ve fiyat teklifi üzerine Tebliğdeki beyanı yazıp imzalar.